Het diverse karakter van Centraal Europa

28 09 2014

Centraal-Europa maakte een Revival door op het Songfestival van 2014. Maar wat is nu eigenlijk centraal, oost of west in een continent zo complex als Europa? In het eerste artikel van onze najaarsreeks gaat Hendrik Kramer voorbij de IJzeren-Gordijn-retoriek. “Centraal Europa wordt gekenmerkt door het diverse karakter.”

Door Hendrik Kramer

CentralEurope2

Afbakening
Europa is een klein maar complex continent. Je kunt het op heel veel manieren en op basis van verschillende argumenten regionaal indelen. In Nederland houden we erg van het Historisch Argument, wat er grofweg op neerkomt dat alle voormalig communistische landen ‘Oost-Europa’ getiteld worden, en alle overige landen gerekend worden tot ‘West-Europa’.

Uiteraard biedt deze Oost- en West-dichotomie weinig ruimte voor nuance. Bovendien is de typering ‘Oost’ nogal problematisch, omdat ongeveer driekwart van Europa volgens de historische redenering onder ‘Oost-Europa’ valt. Daarmee dus ook landen die in werkelijkheid ten westen van het midden liggen, zoals Tsjechië en Hongarije. Ook onderling klopt de oost-west-tegenstelling niet: Praag ligt immers ten westen van Wenen en Stockholm.

Het is echter ook gevaarlijk om volledig af te gaan op het Geografisch Argument. Het exacte middelpunt van Europa ligt dan namelijk ergens in Wit Rusland. Daarom kiest de redactie van ESF Magazine ervoor om ook Culturele Argumenten zoals bijvoorbeeld taalfamilies een rol te laten spelen. Dit laatste argument geeft meteen ook de mogelijkheid om af te stappen van een tweedeling tussen Oost en West, en nuance in te brengen, zoals Balkan, Mediterrane landen of Baltische staten.

Centraal Europa is zo’n nuancecategorie, met als onderscheidende factor het diverse karakter van het gebied. Centraal Europa is eeuwenlang een betwist gebied geweest waar verschillende volkeren de leiding hebben gehad. Daardoor zijn de steden vaak een mengelmoes van Ottomaanse, Habsburgse en Sovjet stijlen.

viennaWe rekenen uiteindelijk de volgende landen tot Centraal- Europa: Polen, Zwitserland, Oostenrijk, Tsjechië, Slowakije en Hongarije. Deze zes landen delen de diverse identiteit en overbruggen de historische oost-westgrens. Polen schurkt cultureel gezien soms tegen het Oosten aan, maar ligt geografisch gezien toch echt pal boven Slowakije. Zwitserland ligt wellicht wat westelijk, maar komt cultureel sterk overeen met Oostenrijk.

Litouwen behoort tot de Baltische staten, ook al is het eeuwenlang onderdeel geweest van het grote Pools- Litouwse rijk. Duitsland hoort wat ons betreft echter zonder twijfel bij West-Europa, zeker ook op Songfestivalgebied waar het een €Big-5 land is. Slovenië is misschien nog wel het grootste twijfelgeval. Qua cultuur en geografie, en ook qua Songfestivalhistorie past Slovenië moeiteloos in Centraal Europa. Omdat velen Slovenië echter nog met Joegoslavië associëren hebben we hen er buiten gelaten. Liechtenstein laten wij buiten beschouwing omdat het (nog) niet mee doet met het Eurovisie Songfestival.

Polen
De Poolse staat ontstond in 966 toen Miezko I zich bekeerde tot het christendom. In 1025 werd het koninkrijk Polen opgericht en door de Unie van Lublin werden Polen en Litouwen in 1569 een groot rijk. Dit hield tot 1795 stand; toen werd Polen ‘verscheurd’ en opgedeeld tussen Rusland, de Habsburgse Monarchie en Pruisen. In 1918 herwon Polen zijn onafhankelijkheid, maar in 1939 ging het weer mis toen Hitler Polen binnenviel.

Na de oorlog werd Polen een satellietstaat van de Sovjet- unie. De volksrepubliek werd al in 1952 uitgeroepen maar de val van het communistische regime kwam pas in de jaren ‘80. Deze korte historie geeft aan dat Polen van 968 tot 1795 min of meer een zelfstandige staat was, maar dat het land tussen 1795 – 1918 ophield met bestaan en het na de bezetting van Nazi- Duitsland lange tijd door de Sovjet- Unie is beïnvloed.

De Poolse cultuur kent Germaanse, Latijnse en Byzantijnse invloeden, maar de oorspronkelijke cultuur is Proto- Slavisch. Het Pools behoort net als het Tsjechisch en het Slowaaks tot de West- Slavische talen. Traditioneel Poolse muziek stamt af van zigeunerinvloeden, met strijkinstrumenten als de viool en de suka.

Tsjechië en Slowakije
Tsjechië en Slowakije bestaan nog maar 21 jaar. Daarvoor vormden de landen samen Tsjecho-Slowakije en daarvoor maakten ze deel uit van de monarchie Oostenrijk- Hongarije. De twee landen zijn dus eeuwenlang onderdeel geweest van een groot rijk. We moeten echter niet vergeten dat het idee van natiestaten pas opkomt in de 19e eeuw en men zich daarvoor veel meer lokaal en regionaal oriënteerde.

De bekende Polkamuziek is afkomstig uit Bohemen en deze naam kreeg het in 1835 in Praag. Net zoals Polen zijn Tsjechië en Slowakije West- Slavische talen en een andere overeenkomst is dat de landen allemaal eeuwenlang katholiek zijn geweest. Polen staat nog altijd bekend als een katholiek land, maar landen als Tsjechië en Slowakije zijn sterk geseculariseerd. Omdat Tsjechië en Slowakije eeuwenlang in hetzelfde land woonden, komen taal en cultuur nog altijd veel overeen. Later in deze reeks besteedt Dennis van Eersel meer aandacht aan het Songfestivalverleden en –toekomst van Tsjechië en Slowakije.

Oostenrijk
Het gastland van het 60e Eurovisie Songfestival kent een bewogen geschiedenis. Het Alpenland is in zijn huidige vorm een overblijfsel van het Keizerrijk Oostenrijk dat in 1804 ontstond toen Frederik I zich tot erfelijk keizer uitriep over de gebieden die toen tot het Habsburgse rijk behoorden. In zijn rijk woonden Duitsers, Hongaren, Tsjechen, Polen, Slowaken, Slovenen, Kroaten en Italianen.

Oostenrijk was van 1867 tot 1918 onderdeel van Oostenrijk- Hongarije. Dit land ontstond als monarchistische unie tussen het keizerrijk Oostenrijk en het koninkrijk Hongarije. In 1919 ontstond de eerste Oostenrijkse republiek. Na de bezetting door Duitsland en daarna door de geallieerden werd het land pas in 1955 weer onafhankelijk. Oostenrijk heeft dus tot 1918 altijd onderdeel uitgemaakt van een groot wereldrijk en wie naar Wenen reist zal getuige zijn van veel pracht en praal uit de tijd dat Oostenrijk nog een keizerrijk was.

Dat Wenen de hoofdstad is van de klassieke muziek is een overbodige opmerking. De grootste componisten die de wereld heeft gekend zijn hier geboren. Namen als Schubert en Strauss zeggen genoeg en Salzburg is de geboortegrond van Mozart. Tijdens de barokke tijd is de Oostenrijkse muziek beïnvloed door Hongaarse en Slavische folk. Het is dus extra bijzonder dat Wenen een jubileum editie van het Eurovisie Songfestival mag organiseren, daar het eeuwenlang het muzikale centrum van Europa was en de stad die rijke muzikale traditie ook uitstraalt.

Zwitserland
Dit Alpenland staat vooral bekend om zijn bankgeheim en heeft neutraliteit tot zijn handelskenmerk gemaakt. Zwitserland is ontstaan door de vereniging van drie oerkartons in 1291. Tot op de dag van vandaag is dat de huidige geografische indeling van het land.

Hoewel Zwitserland dus al lang in zijn huidige vorm bestaat is de Zwitserse cultuur toch sterk beïnvloed door Italië, Duitsland en Frankrijk, maar ook wel door de vele Turkse, Albanese en voormalig Joegoslavische vluchtelingen. Kijk alleen maar naar het Zwitserse voetbalteam dat het zo goed deed op het afgelopen wereldkampioenschap. Meer dan de helft van de selectie had een allochtone achtergrond en sterspeler Shaqiri is geboren in Kosovo.

Door zijn ‘eeuwige onafhankelijkheid’ heeft Zwitserland weinig te maken gehad met conflicten. Songfestivalsucces kwam er niet, maar Zwitserland is wel uitgegroeid tot een van de welvarendste landen van de wereld.

Hongarije
De hoofdstad van Hongarije (Boedapest) is de huidige woon- en werklocatie van hoofdredacteur Steef van Gorkum. Hij studeert daar aan de Centraal Europese Universiteit. De stad is een samenvoeging van de twee stadsdelen Boeda en Pest.

Van 1000-1526 was er sprake van het koninkrijk Hongarije. Van 1526 tot 1867 was het onderdeel van het Habsburgse rijk en werd het koninklijk Hongarije genoemd. Dat zou zo blijven tot na de Eerste Wereldoorlog. In 1918 werd de Democratische republiek Hongarije uitgeroepen. Die hield het nog geen jaar vol en dus werd het land een radenrepubliek onder de Sovjet- unie, maar ook dit hield geen stand en dus was er van 1920 tot 1946 weer sprake van het koninkrijk Hongarije. Pas na de Tweede Wereldoorlog komt er stabiliteit: tot 1989 valt Hongarije onder de Sovjet- unie en is het jarenlang communistisch.

De Hongaarse volksmuziek is al eeuwenoud en is zeer divers. Het is bekend door alle lagen van de bevolking. Tegenwoordig komt Hongarije steeds meer intrek bij toeristen en de invloed van zowel oosterse als westerse invloeden zijn hier voelbaar. Het Hongaars behoort tot een aparte taalgroep namelijk die van de Fin- Oegrische talen. Dat maakt het Hongaars tot een unieke wereldtaal.

Conclusie
Bovenstaand overzicht kan eigenlijk maar tot een conclusie leiden: er is niets zo veranderlijk als de grenzen van Europa. Een leuk filmpje als dit laat de veranderende grenzen goed zien. Centraal Europa is het gebied waar grenzen door de eeuwen heen misschien nog wel het vaakst veranderd zijn. Een vrouw in Noord-Hongarije van 90 jaar oud zou, zonder te zijn verhuisd, in vele verschillende landen hebben gewoond.

Centraal Europa is dan ook door veel verschillende culturen beïnvloed. Door de voortdurende wisselende landsgrenzen en het contact met verschillende bevolkingsgroepen is Centraal- Europa een rijke schakering van allerlei culturen. Steeds meer toeristen ontdekken prachtige steden als Praag en Boedapest en ook steden als Wenen en Bratislava worden erg goed bezocht. Het is daarom erg jammer dat Tsjechië en Slowakije het na een paar slechte Songfestivalinzendingen voor gezien houden. Waarom het in Centraal Europa maar niet lukt, lees je in het vervolgartikel geschreven door Emma Coolen.


Acties

Information

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s




%d bloggers op de volgende wijze: